Na czym polega rehabilitacja po złamaniu kości
Gips zdjęty, kość się zrosła, a ręka albo noga nadal nie działa jak dawniej. To częste zaskoczenie. Zrost to dopiero połowa drogi, bo przez tygodnie unieruchomienia mięśnie słabną, stawy sztywnieją, a ruchy tracą płynność. Rehabilitacja ma te braki nadrobić. Zaczyna się wcześniej, niż zakłada większość pacjentów, i nie kończy się na kilku zabiegach. Kto ćwiczy regularnie i trzyma się zaleceń lekarza, wraca do sprawności szybciej, a przedwczesny wysiłek grozi przesunięciem odłamów i nawrotem bólu.
Od czego zacząć, gdy kość jest jeszcze w gipsie?
Pierwszy etap trwa w gipsie, w longecie albo po operacji. Chodzi o to, by zachować sprawność tego, co nie jest unieruchomione: palców, sąsiednich stawów i zdrowej kończyny. Jeśli lekarz się zgodzi, pacjent napina też mięśnie pod opatrunkiem, nie ruszając stawem. Dobrze jest także układać kończynę wysoko, gdy puchnie, i często poruszać wolnymi palcami. To poprawia krążenie i zmniejsza obrzęk.
Zakres tych ćwiczeń ustala lekarz prowadzący. Przy złamaniu stabilnym obciążanie kończyny zaczyna się wcześniej, przy niestabilnym znacznie później. Samodzielne przyspieszanie tego etapu może przesunąć odłamy kostne i wydłużyć leczenie.
Etapy rehabilitacji
Rehabilitacja ma cztery etapy, a o przejściu do kolejnego decyduje lekarz. Podstawą jest kontrola i zdjęcie RTG, które pokazują, czy zrost pozwala na większe obciążenie.
- Unieruchomienie ćwiczenia izometryczne i ruch w sąsiednich stawach
- Po zdjęciu gipsu odzyskiwanie zakresu ruchu, zmniejszanie obrzęku i bólu
- Wzmacnianie ćwiczenia siłowe i stopniowe obciążanie kończyny
- Powrót do aktywności trening koordynacji, chodu lub chwytu, wracanie do pracy i sportu
Jakie zabiegi stosuje fizjoterapeuta?
Podstawą jest kinezyterapia, czyli ćwiczenia czynne i bierne dobierane do etapu leczenia. Fizjoterapeuta pracuje też ręcznie: rozluźnia tkanki wokół stawu i mobilizuje bliznę po operacji. Przy obrzęku stosuje się drenaż limfatyczny, a przy bólu krioterapię, laser, ultradźwięki albo prądy. Zabiegi fizykalne są jednak dodatkiem do ruchu. Przy zespoleniu metalowym część procedur cieplnych i elektrycznych jest przeciwwskazana albo wymaga decyzji lekarza.
Pierwsza wizyta służy zwykle ocenie. Terapeuta mierzy zakres ruchu, sprawdza siłę mięśni, obwód kończyny i bolesność, a potem układa plan. Wraz z postępami plan się zmienia, więc ćwiczenia z pierwszego tygodnia po pewnym czasie mogą być już za łatwe.
Ile trwa rehabilitacja i kiedy można ją zakończyć?
Jednej liczby tygodni nie da się podać. Zrost kostny trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, a rehabilitacja po zdjęciu unieruchomienia zajmuje zwykle kolejny, podobnie długi okres. Dłużej trwa przy złamaniach dużych kości, stawów, powikłaniach i u osób starszych.
Koniec rehabilitacji wyznacza stan kończyny. Pacjent powinien odzyskać pełny zakres ruchu i siłę zbliżoną do zdrowej strony. Codzienne czynności, takie jak chodzenie po schodach, noszenie zakupów czy pisanie, powinny być możliwe bez bólu. Ocenia to fizjoterapeuta, porównując obie kończyny.
Ćwiczenia w domu i sygnały alarmowe
Ćwiczenia zlecone przez fizjoterapeutę wykonuje się w domu regularnie, kilka razy dziennie, w krótkich seriach. Lekki dyskomfort jest normalny, ostry ból nie. Zrost wspiera dieta z odpowiednią ilością białka, wapnia i witaminy D. Ewentualną suplementację warto uzgodnić z lekarzem.
Do lekarza trzeba zgłosić się szybko, gdy ból narasta mimo odpoczynku, kończyna wyraźnie puchnie albo sinieje, pojawia się drętwienie lub gorączka. Niepokojące jest też poczucie, że w miejscu złamania coś się przesuwa. Lepiej zapytać za wcześnie niż za późno.